TRƯỜNG CHÍNH TRỊ LÊ DUẨN

 

                                                          Thái Thị Hồng Minh
                                      Phó Hiệu trưởng Trường Chính trị Lê Duẩn

 
          Cải thiện chất lượng hoạt động lãnh đạo, quản lý ở cơ sở là một trong những nhiệm vụ quan trọng, đặc biệt cấp bách trong giai đoạn hiện nay - giai đoạn quốc gia bước lên tầm cao mới, tiến cùng thời đại trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Bài viết này tổng hợp một số lý luận cơ bản liên quan hoạt động lãnh đạo, quản lý ở cơ sở; đồng thời, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao phẩm chất, năng lực của cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở.
          Một số lý luận liên quan hoạt động lãnh đạo, quản lý ở cơ sở
          Các cách tiếp cận khác nhau về hoạt động lãnh đạo đưa ra các khái niệm lãnh đạo khác nhau. Theo R. House (1999), “Lãnh đạo là khả năng của cá nhân tác động, gây ảnh hưởng, tạo động lực cho những người khác hành động vì thành công và hiệu quả của tổ chức” [1]. Theo Đại Từ điển Tiếng Việt, “lãnh đạo” được quan niệm là “dẫn dắt tổ chức, phong trào theo đường lối cụ thể”. Lãnh đạo là hoạt động của cá nhân với mục đích khiến cho người khác có động lực thực hiện hành động hướng tới một mục tiêu chung nào đó của tổ chức. Từ những khái niệm trên, có thể đưa ra quan niệm về lãnh đạo với nội hàm sau: Lãnh đạo là quá trình đề ra mục tiêu và tạo ảnh hưởng, hướng dẫn, lôi cuốn những người khác cùng thực hiện thành công mục tiêu đó. Như vậy, lãnh đạo là hoạt động mang tính định hướng, tìm đường và dẫn đường để cá nhân, tập thể đi theo. Hoạt động lãnh đạo không mang tính cưỡng chế hành chính mà bằng sự ảnh hưởng, thuyết phục, tạo dựng niềm tin, động lực để người khác tự nguyện đi theo, đồng lòng thực hiện nhằm hướng tới mục tiêu chung của nhóm, tổ chức hay xã hội.
          Quản lý dưới góc độ khoa học quản lý, F.W.Taylor (1856-1915) quan niệm: “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [2]. Tác giả Vũ Dũng nhận định: “Quản lý là sự tác động có định hướng, có mục đích, có kế hoạch và có hệ thống thông tin của chủ thể đến khách thể của nó” [3]. Điểm chung trong các khái niệm trên là coi quản lý là công việc nhất thiết phải làm khi có nhiều người cùng làm việc với nhau nhằm đạt tới mục đích chung. Từ đó có thể đưa ra khái niệm quản lý như sau: Quản lý là quá trình tác động của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý bằng việc xác lập mối quan hệ hài hòa, nhịp nhàng và cân đối giữa các yếu tố khác nhau tham gia vào công việc chung đang tiến hành, làm cho chúng vận hành một cách nhanh chóng, hiệu quả trong một chỉnh thể để đạt được các mục tiêu đặt ra.
          Trong hệ thống chính trị Việt Nam, cơ sở được hiểu theo nghĩa là các đơn vị, tổ chức cấp cơ sở như: đơn vị hành chính (cấp xã: xã, phường, thị trấn); cơ quan, tổ chức (gồm các cơ quan, tổ chức của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội…); đơn vị sự nghiệp (gồm bệnh viện, trường học, học viện, viện nghiên cứu…); đơn vị kinh tế (các doanh nghiệp, xí nghiệp, hợp tác xã…); và các đơn vị cấp cơ sở của lực lượng vũ trang (trong Quân đội, Công an). Cơ sở là cấp thấp nhất trong hệ thống chính quyền hoặc là đơn vị tổ chức ở một cơ quan, tổ chức; là nơi trực tiếp giải quyết các vấn đề liên quan đến thành viên của tổ chức và thực hiện, trực tiếp kiểm nghiệm tính đúng đắn trong đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đoàn thể, cơ quan. Cơ sở là hình ảnh tập trung của chế độ dân chủ, là địa chỉ cần phải tới, là cái đích cần đạt được của tất cả mọi hoạt động chỉ đạo chiến lược từ Trung ương tới địa phương, là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, là nơi thực hiện quyền của Nhân dân một cách trực tiếp và rộng rãi nhất.
 Như vậy, hoạt động lãnh đạo, quản lý ở cơ sở là các hoạt động lãnh đạo, quản lý tại các cơ quan, đơn vị, tổ chức được thành lập theo quy định của pháp luật, hoặc quy định của Đảng và các tổ chức khác trong hệ thống chính trị, có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, có tư cách pháp nhân, nơi trực tiếp thực hiện các mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ của tổ chức, cơ quan, đơn vị đó theo quy định.
          Giải pháp về nâng cao phẩm chất, năng lực của lãnh đạo, quản lý ở cơ sở
          Bàn về phẩm chất, năng lực của lãnh đạo, quản lý ở cơ sở, trước hết phẩm chất có tính trọng yếu, không thể thiếu của người làm công tác lãnh đạo. Phẩm chất quyết định chất lượng mối quan hệ giữa con người với con người; đồng thời, là biểu hiện của nhân cách, thể hiện trình độ văn hóa và nguyên tắc sống của con người. Để nâng cao phẩm chất, năng lực lãnh đạo, quản lý ở cơ sở đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó có một số giải pháp căn cơ sau:
          Một là, xây dựng tiêu chuẩn, từng bước chuẩn hoá lãnh đạo, quản lý ở cơ sở. Xác định “Cán bộ lãnh đạo ở mọi cấp, mọi ngành... chính là người đại diện cho Đảng, bảo đảm cho đường lối của Đảng được thực hiện” [4], theo đó có kế hoạch, chiến lược xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở. Tăng cường chất lượng đội ngũ lãnh đạo, quản lý đảm bảo toàn diện cả về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, trình độ, năng lực công tác, đổi mới tác phong làm việc theo hướng chuyên nghiệp, thái độ ứng xử đúng mực, văn minh, thực sự là những “công bộc” của dân, với tinh thần và ý chí “phải quyết tâm suốt đời phục vụ Đảng, phục vụ Nhân dân” [5].
          Hai là, chú trọng công tác quy hoạch lãnh đao, quản lý ở cơ sở. Các cấp uỷ đảng cần lãnh đạo thực hiện tốt khâu quy hoạch theo đúng quy trình, nguyên tắc, tạo nguồn cán bộ dồi dào, đảm bảo chất lượng và cơ cấu. Cán bộ được quy hoạch vào các chức danh chủ chốt ở cơ sở, nhất là cán bộ cấp xã trong giai đoạn yêu cầu rất cao hiện nay phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, có phẩm chất đạo đức tốt, năng lực đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ mới; rà soát đánh giá, đưa ra khỏi quy hoạch những lãnh đạo, quản lý không còn đủ tiêu chuẩn, điều kiện và bổ sung vào quy hoạch những nhân tố mới có năng lực, triển vọng phát triển. Tăng cường công tác luân chuyển, biệt phái cán bộ có năng lực từ cấp tỉnh về cấp xã, bố trí vị trí việc làm để đào tạo, rèn luyện; gắn luân chuyển với đánh giá, bố trí, sử dụng.
          Ba là, đào tạo, bồi dưỡng lãnh đạo, quản lý ở cơ sở theo chức danh với các hình thức phù hợp từng đối tượng, bảo đảm tính khả thi của quy hoạch cán bộ trong thực tiễn, trau dồi phẩm chất chính trị - tư tưởng, phẩm chất đạo đức, lối sống và phẩm chất trí tuệ. Việc giáo dục, rèn luyện bồi dưỡng phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, cập nhật những vấn đề mới về lý luận, thực tiễn, kỹ năng lãnh đạo, quản lý, xử lý tình huống gắn với cương vị và chức trách cán bộ. Đa dạng hóa loại hình đào tạo, bồi dưỡng. Nâng cao ý thức tự học trong lãnh đạo, quản lý ở cơ sở để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao trong tình hình mới.
          Bốn là, xây dựng chuẩn mực đạo đức cách mạng trong giai đoạn mới cho lãnh đạo, quản lý ở cơ sở là rất cần thiết, góp phần làm cơ sở ban hành quy định để cán bộ, đảng viên, các cấp, ngành thực hiện tu dưỡng, rèn luyện, phù hợp với điều kiện, yêu cầu sự nghiệp cách mạng, đáp ứng đòi hỏi về cả lý luận và thực tiễn, góp phần xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên, năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng.
          Năm là, khuyến khích lãnh đạo, quản lý ở cơ sở năng động, có tư duy khoa học, tầm nhìn chiến lược, năng lực tổng hợp, phân tích, dự báo tình hình để có quyết định hoặc đề xuất tập thể lãnh đạo quyết định kịp thời, sáng suốt, đúng đắn nhiệm vụ chính trị của cơ sở; rèn luyện để cải thiện năng lực lãnh đạo, quản lý, nhất là năng lực tổ chức thực tiễn, năng lực giao tiếp, quản lý; năng lực chuyên môn, năng lực ra quyết định và tổ chức thực hiện quyết định; đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, coi trọng lợi ích tập thể, đặt lợi ích Nhân dân lên hàng đầu trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Đồng thời, phải thực sự là người tiên phong, gương mẫu, có khả năng truyền cảm hứng, quy tụ và phát huy được sức mạnh tổng hợp của tập thể cũng như năng lực sở trường của mỗi cá nhân trong công việc để tiếp cận thực tiễn, xử lý công việc, xử lý tình huống lãnh đạo, quản lý có hiệu quả.
 
          Tài liệu tham khảo:
          1. Garry Yulk (2010), Leadership in an organization (7^th edition) - Lãnh đạo trong tổ chức (tái bản lần thứ 7), Prentice Hall Inc, 2010.
          2. Nguyễn Thị Doan (1996), Đỗ Minh Cương, Phương Kỳ Sơn, Các học thuyết quản lý, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H.1996, tr.8.
          3. Vũ Dũng, Tâm lý học quản lý (2006), Nxb. Đại học Sư phạm. H.2006, tr.25.
          4&5. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t.11, tr.611.